Mấy hôm nay gió mùa tràn về, trời lạnh và hình như có sương muối khiến những lá cải ngả đốm vàng. Mẹ nhắc tôi tỉa bớt những lá già để muối mẻ dưa chua. Tôi hăng hái đi lấy rổ ngắt rau đem về. Tự nhiên nghe lòng vui vui, náo nức. Rau dưa ngoài chợ tuy sẵn nhưng thi thoảng mẹ tôi mới mua. Có lẽ vì mẹ tôi có ý chờ những luống rau đầu tiên mà nhà trồng được.
Món dưa muối có cả bốn mùa. Nhưng với tôi, ngon nhất vẫn là dưa muối vào độ ngày Thu và Đông Xuân. Lúc này, các loại rau làm nguyên liệu muối dưa rất dồi dào. Nào cải sen, cải củ, bắp cải, su hào rồi hành củ. Mỗi loại, tùy theo cách gia giảm gia vị và thời gian muối dài ngắn mà cho các món dưa khác nhau. Ngày thường mẹ tôi muối dưa cải củ, cải sen; còn dịp Tết mẹ tôi làm dưa bắp cải nén, dưa góp chua ngọt. Dưa chua vừa được dùng như món rau ăn kèm vừa chế biến thành các món canh và mặn. Bữa cơm ngày đông với rau luộc và dưa muối chua kho đầu cá thu thơm bùi. Bát canh dưa chua nấu cá ngọt mát của những ngày hè oi ả. Hay sang hơn một chút là món dưa muối xào thịt chua giòn béo ngậy và canh sườn dưa chua. Trong đó, tôi thích nhất là món đầu cá thu kho dưa chua. Hồi đó, mẹ tôi làm khô cá để bán. Thỉnh thoảng mẹ tôi mua được cá thu loại to. Phần thân cá cắt khúc, ướp muối, phơi khô gọi là cá thu một nắng. Còn lại, đầu cá được mẹ tôi tận dụng làm món mặn cho bữa cơm chiều. Đầu cá được sơ chế sạch rồi xếp vào nồi. Trên mặt cá để vài lát cà chua, ớt quả cùng mấy mẩu kẹo đắng. Sau đó kho bằng lửa nhỏ liu riu. Khi nào nước cạn một nửa thì nêm nước mắm rồi đun cho cạn. Đầu cá được kho kỹ nên mềm, có thể ăn được cả xương. Những cọng dưa thì quắt lại, dai dai chứ không mềm nhũn. Đang ở tuổi ăn tuổi lớn nên bữa nào có đầu cá thu kho dưa là tôi đều ăn đến no căng. Ăn xong, tôi còn nhắc mẹ mai kho nữa mẹ nhé. Dưa muối thường có sẵn nhưng không phải hôm nào mẹ tôi cũng mua được cá thu. Mẹ tôi kho dưa cùng một vài loại cá khác nhưng sao tôi thấy không ngon bằng.
Không hiểu sao, tôi luôn có ý nghĩ rằng: dưa muối là món ăn của những người nghèo và bình dân. Bởi nguyên liệu thì luôn sẵn, lại rẻ. Cách làm lại chẳng có gì cầu kỳ. Hay bởi vì một điều khác: trên mâm cơm của những gia đình không mấy khá giả như nhà tôi thường có đĩa dưa muối ăn kèm với tô canh, đĩa cá kho. Thậm chí có lúc chỉ là đĩa dưa muối lẻ loi với một bát nước chấm. Những khi như vậy, tôi vùng vằng không ăn, nhõng nhẽo đòi thịt cá, nước mắt ngắn dài. Rồi khi lớn lên, tôi dần hiểu ra: chính những tháng ngày nghèo khó đã dạy cho tôi biết trân trọng nhiều điều. Như đĩa dưa cải muối từng có lúc bị tôi hắt hủi lại khiến tôi nhớ nao lòng những bữa cơm đầm ấm bên mẹ mỗi khi xa nhà. Có phải bởi nó là hương vị của sự tảo tần vun vén và tình thương yêu vô hạn.