Tác phẩm “Truyện Kiều: Tác Giả, Nhân Vật Và Luân Lý” do Tổ Hợp Xuất Bản Miền Đông Hoa Kỳ phát hành năm 2005, gồm những bài nói chuyện của tác giả Đặng Cao Ruyên tại Hoa Kỳ từ năm 1993 đến năm 2000, về đủ mọi khía cạnh có liên quan đến Nguyễn Du và “Truyện Thúy Kiều.” Vì là những bài nói chuyện độc lập được xem xét lại trước khi in thành sách, do đó điểm đặc biệt đầu tiên của quyển sách này là độc giả có thể đọc bất cứ chương nào hay đề tài nào mình ưa thích, không cần phải đọc theo thứ tự từ đầu cho đến cuối quyển sách.
Quyển sách được chia ra ba đề mục chính:
– Phần 1-Tác Giả: Nguyễn Du, cuộc đời và tình người. Phụ bản 1 – Tranh minh họa Mai Lân.
– Phần 2 – Nhân Vật: Nói về các nhân vật trong truyện Kiều, gồm có: Hồn ma Đạm Tiên; Mã Giám Sinh và Tú Bà; Thúc Sinh và Hoạn Thư; Từ Hải; bà quản gia của nhà Hoạn Thư; sư Giác Duyên; Tam Hợp đạo cô…
– Phần 3- Luân Lý: Đề cập đến vấn đề luân lý trong Truyện Kiều.
Điểm đặc biệt thứ hai được người đọc chú ý, chính là phụ bản 23 bức tranh minh họa Truyện Kiều của Họa Sĩ Mai Lân. Đây là những bức tranh lần đầu tiên được in ấn, như tặng phẩm dành cho tác giả Đặng Cao Ruyên.
“Truyện Thúy Kiều” của Nguyễn Du mở đầu bằng hai câu: “Trăm năm trong cõi người ta. Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau.” Và kết thúc với hai câu: “Lời quê góp nhặt dông dài. Mua vui cũng được một vài trống canh.” Rất nhiều người Việt thuộc lòng đôi ba khổ thơ trong tiểu thuyết trường thi dài 3.254 câu của Thi Hào Nguyễn Du hay biết sơ lược về gia thế của Tố Như tiên sinh. Với tư cách là nhà biên khảo văn học, tác giả Đặng Cao Ruyên giới thiệu chi tiết về thân thế và tình người của Nguyễn Du như sau:
“…Nguyễn Du trở thành một phong cách lớn, một nghệ sĩ lớn làm vẻ vang không những cho dòng họ Nguyễn Tiên Điền, mà còn làm vẻ vang cho cả đất nước Việt Nam qua những vần thơ chữ Hán và chữ Nôm, tuy đau buồn, day dứt khôn tả nhưng lại đầy tính nhân bản, điêu luyện và trác tuyệt., mà ‘ Truyện Kiều,’ tác phẩm cổ điển chữ Nôm bất hủ nổi lên như một vì sao sáng chói, giữa thời kỳ văn học cực thịnh chữ Nôm cuối đời Lê, đầu Nguyễn.”
[ “Nguyễn Du, Cuộc Đời và Tình Người” trang 17].
Tác giả Đặng Cao Ruyên là nhà giáo từng giảng dạy tại Trường Văn Hóa Quân Đội, Trường Trung Học Nguyễn Bá Tòng Sài Gòn. Ngoài tác phẩm “Truyện Kiều: Tác Giả, Thân Phận Và Luân Lý,” ông còn biên khảo quyển “Bể Dâu Trong Dòng Họ Nguyễn Du” xuất bản năm 2002. Hơn hai trăm năm trôi qua, cùng với nhiều nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu nổi tiếng, tác giả Đặng Cao Ruyên tiếp tục khẳng định và ca ngợi thiên tài sáng tạo của Nguyễn Du. Nếu “Truyện Thúy Kiều” như một bức tranh toàn cảnh xã hội, trong đó có đầy đủ vị cay đắng ngọt bùi, thăng trầm vinh nhục của một đời người, thì những bài thơ chữ Hán trong “Thanh Hiên Thi Tập,” “Nam Trung Tạp Ngâm,” “Bắc Hành Tạp Lục,” là ba tập nhật ký ghi lại hoàn cảnh của Nguyễn Du trong gần 30 mươi năm, kể từ “mười năm gió bụi.” Tác giả Đặng Cao Ruyên đã trích dẫn những bài thơ trong ba tập nhật ký nói trên để chứng tỏ, tuy là văn nhân nhưng Nguyễn Du cũng không thoát khỏi cái lụy áo cơm, cái khốn khó cam chịu đói nghèo của một tài tử đa cùng. Nhà thơ từng đi săn thú rừng bắt cá biển để mưu sinh. Đường đời trắc trở gian khổ là chất liệu kết thành những câu thơ Kiều nổi tiếng: “Trăm năm trong cõi người ta. Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau. Trải qua một cuộc bể dâu. Những điều trông thấy mà đau đớn lòng.” Hay thê thảm hơn, khi diễn tả thân phận bèo giạt hoa trôi tại xứ lạ quê hương, đêm ngày buồn khổ trông về cố quận: “Buồn trông cửa bể chiều hôm. Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa? Buồn trông ngọn nước mới sa. Hoa trôi man mác biết là về đâu? Buồn trông nội cỏ rầu rầu. Chân mây mặt đất một màu xanh xanh. Buồn trông gió cuốn mặt duềnh. Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi.”
Cả một trùng quan thống thiết đau, khi người đọc cùng với tác giả Đặng Cao Ruyên nhìn lại cuộc đời và tình người của Nguyễn Du.
2:04am Thứ Hai ngày 15 tháng 12 năm 2014