Cách Vilnius khoảng 45 phút, đảo Trakai có lâu đài cùng tên do Công Tước Vytautas xây cất trong thế kỷ XV theo kiểu Trung Cổ, một loại “tiền đồn” để bảo vệ thành phố trong cuộc chiến tranh với quân Thập Tự. Sau chiến thắng để đời, the Battle of Grunwald, lâu đài trở thành nơi nghỉ mát của hoàng gia. Người đời sau vẫn nhắc đến kỳ tích ấy mà vinh danh, nhớ ơn tổ tiên.
Lâu đài thành quách bị quân hoàng gia Nga phá tan nát trong thế kỷ XVII và chịu cảnh hoang phế cho đến năm 1950, không hiểu tại sao lại được chính phủ Xô Viết cho phép tu bổ khi các nhân sĩ Lithuania khởi đầu phong trào phục hồi các di tích tổ tiên. Chương trình tái tạo hoàn tất năm 1987. Tạm hiểu là lâu đài mới keng xây cất theo kiểu cũ dựa theo tranh vẽ, hình ảnh còn giữ được. Phe ta ra bến sông, xuống tàu đến đảo Trakai, hòn đảo nằm giữa nhiều ốc đảo và các hồ nước nhỏ; hồ Gatvé thủa trước là hào sâu bao quanh lâu đài.
Lâu đài được xây bằng gạch nung dù nền móng là đá. Ðất đai Lithuania không có núi để lấy đá (stone) nên các lãnh chúa thủa trước nghĩ ra cách “thu thuế” vô cùng độc đáo: Họ cho thương nhân từ xa đến buôn bán, mỗi lần nhập cảnh đều phải mang theo ít nhất một viên đá, ngoài các lệ phí, thuế má khác. Từ đó người Lithuania có đá để xây thành quách!
Phong cảnh mấy hồ nước rất đẹp, nước trong vắt thấy rõ các loài thủy sinh dưới nước cá, lươn… thong thả bơi lội; trên các ngọn cây, chim chóc đứng rỉa cánh, mấy con bồ câu béo mẫm đi lạch bạch như vịt bầu! Dế Mèn không thấy mấy người thả câu buông lưới, bắt chim trời cá nước về làm thịt. Ðất nước không giàu có nhưng con người xem ra bao dung với thú vật chung quanh?!
Bên trong lâu đài là viện bảo tàng, chỉ thấy hình vẽ các lãnh chúa và một ít cổ vật tìm thấy khi tu bổ di tích, vài chiếc bình đất nung đựng tiền cắc, những đồng tiền mỏng dính, kích thước lớn hơn đầu đũa chút xíu…Người dẫn đường biểu rằng ngày ấy người ta chôn giấu tiền bạc bằng những cái hũ cỡ nửa gang tay như thế.
Ðặc biệt là hình ảnh của một nhóm người thiểu số, dân Karaites, còn gọi là “Karaim”, sinh sống “độc lập” (được hưởng quy chế “tự trị”) tại đảo Trakai trên lãnh thổ Lithuania. Người Karaim có ngôn ngữ riêng, Turkic, tôn giáo, và tục lệ riêng; chỉ những đứa trẻ có cha là người Karaim được thôn làng nhìn nhận là người Karaim. Giáo điều Karaites dựa trên kinh thánh Cựu Ước (gần như đạo Do Thái) pha trộn với một số lý thuyết Islam, đền thờ là “Kenesa”.
Tổ tiên người Karaim gốc Thổ, bộ tộc Kipchaks, rất thiện chiến gan dạ nên được tuyển mộ làm lính. Ðội quân viễn chinh Karaim thua trận bị bắt làm tù binh, được các lãnh chúa Lithuania mang về từ Crimea năm 1397, giữ làm ngự lâm quân để bảo vệ vua chúa và giữ hoàng thành. Quân lính [ngoại quốc] được tuyển mộ đặc biệt như thế [chỉ biết trung thành với nhà vua] hầu tránh nội loạn. Không lạ là kiểu trang trí nhà cửa, đồ dùng có dấu vết Thổ Nhĩ Kỳ xưa cũ.
Ngày nay, khoảng 400 người Karaim sinh sống tại Lithuania, phần lớn trong thôn làng trên đảo Trakai. Nhà cửa làm bằng gỗ, có ba cửa sổ nhìn ra đường. Ngoài quán ăn, cư dân Karaim có cả đền thờ, trường học, nghĩa địa riêng.Nhóm du khách ăn trưa tại quán địa phương của người Karaim, nhà hàng Kybynlar. Món “truyền thống” là kibinai, một loại bánh nhồi thịt nướng, vỏ bánh là bột mì cán mỏng, hình dạng từa tựa cái bánh quai vạc của ta nhưng to bằng bàn tay người lớn. Nhân bánh là thịt heo bằm trộn với hành tây và gia vị. Hình như nhiều dân tộc có loại bánh nướng này kể cả Nga Sô và Thổ, bánh quai vạc Việt Nam thì chiên thay vì nướng?
Bữa trưa mở đầu là súp rau bắp cải, hành tây, trên mặt hũ súp là phó mát nướng chảy, từa tựa như onion soup của Tây, rồi đến món kibinai kể trên. Ăn hết tô súp là đầy bụng, lại thêm cái bánh to kềnh nên phe ta “chở” không nổi, chỉ nhấm nháp cho biết rồi đành bỏ thừa. Tráng miệng là cà phê đậm đen, Dế Mèn không thử nên không biết mùi vị ra sao. Trong bữa ăn, nhà hàng mời rượu, món rượu Krupnikas đặc biệt trong vắt, không biết chế biến bằng hạt ngũ cốc nào nhưng mùi rất nồng chỉ ngửi thôi phe ta cũng lắc đầu. Loại rượu này chắc “nặng” cỡ 80 proof!
Trakai là nơi người thành phố đến nghỉ ngơi cuối tuần và vào mùa hè, câu cá và đi dạo quanh hồ xem ra vô cùng phổ thông. Khi Dế Mèn ghé chơi cũng là ngày cuối hè, học trò trở lại trường học nên đường sá vắng hoe, chỉ có du khách từng đoàn đi quanh.
TLL