Chùa Giác Lâm được xây dựng năm 1744, tọa lạc trên đường Lạc Long Quân (Q. Tân Bình), là một trong những ngôi chùa cổ xưa nhất đất Sài Gòn và cả miền Nam. Chùa còn có tên Cẩm Sơn hoặc Cẩm Đệm. Chùa còn được gọi là đình Giác Lâm, vì có nhiều am với những người trụ trì thuộc dòng họ Lâm Tế, con cháu của những người truyền và phát triển đạo Phật ở Trung Quốc.

Ngọc Linh
Cảnh quan hiện tại còn khá nhiều cây sao, dầu cổ thụ, trên một diện tích rộng hơn một héc ta, chung quanh có tường gạch và song sắt bao bọc tách biệt dòng xe cộ ồn ào. Tuy nhiên, do sự thiếu ý thức của dãy nhà dân sống dọc theo bên hông tường, ngay khu vực cổng vào phơi phóng quần áo trước hiên trên lầu, hoặc có nhà còn dùng song sắt tường của chùa, để móc treo phơi quần áo trông rất khó coi.Theo tìm hiểu chùa được trùng tu lớn vào năm 1804 và 1909. Nhưng có lẽ từ đó đến nay, chắc hẳn chùa phải qua nhiều đợt trùng tu, xây thêm nhiều công trình mới làm mất đi ít nhiều nét cô tịch vốn có ở các ngôi chùa cổ. Nét cổ kính bên ngoài kiểng chùa, theo thời gian đã thay đổi khá nhiều, với những tòa tháp phủ màu sơn mới, đường nét chạm khắc bằng xi măng trên bờ nóc của ngôi điện thờ mới xây sau này không sắc sảo, mang lại cho người xem cảm giác đáng tiếc. Duy chỉ bên trong chánh điện còn phần trang nghiêm, nơi thờ 5 vị Ngũ Hiền: (Phật Thích Ca và 4 Bồ Tát: Quán Thế Âm, Đại Thế Chí, Văn Thù, Phổ Hiền là 4 vị tiêu biểu cho các hạnh nguyện và đức tính căn bản để trở thành bậc giác giả (Phật)).

Cổng chùa
Thường ở các chùa miền Trung và miền Bắc thờ Phật Thích Ca ở giữa, hai bên là Quan Thế Âm Bồ Tát và Đại Thế Chí Bồ Tát, biểu tượng cho hiện thân của tha lực cứu độ “Di Đà tam tôn”. Hoặc giả ở nhiều chùa khác lại thờ Phật Thích Ca ở giữa, hai bên là Văn Thù Bồ Tát và Phổ Hiền Bồ Tát hiện thân cho chân lý, từ bi gọi là “Hoa nghiêm tam thánh” hay cũng gọi là “Thích Ca tam tôn”. Trong khi đó, ở các chùa cổ miền Nam lại thờ cả 5 vị Ngũ Hiền bằng nhiều phong cách khác nhau. Có chùa tạc tượng, có chùa khắc chạm phù điêu, có chùa vẽ tranh màu nước và hình tượng trong nhiều tư thế thượng kỳ thú cũng khác nhau.

Bộ tượng thượng kỳ thú bằng gỗ mít này cao 80cm tạc 5 vị Ngũ Hiền ở chùa Giác Lâm, được xem là bộ tượng xưa nhất, đã có khoảng hơn 200 năm. Phật Thích Ca đặt ở giữa, tham thiền trên tòa sen an nhiên thư thái, bên hai bên là Phổ Hiền Bồ Tát ngồi trên mình voi, tay cầm nhánh sen hồng; Đại Thế Chí Bồ Tát và Quan Thế Âm Bồ Tát cưỡi sư tử, tay cầm cuốn thư; Văn Thù Bồ Tát, cưỡi sư tử, tay cầm cành như ý. Chùa Giác Lâm còn bộ tượng nhỏ tạc vào giữa thế kỷ 18, nhưng không có bộ tượng 5 vị Ngũ Hiền. Như thế, có thể thấy rằng bộ tượng 5 vị Ngũ Hiền tạc vào đầu thế kỷ 19 – giai đoạn mở đầu triều Nguyễn, trong bối cảnh đời sống của người di dân vào đất phương Nam tương đối ổn định mặc dầu còn phải đấu tranh với thiên nhiên, với những bất công đầy rẫy trong xã hội bấy giờ. Bên cạnh bộ tượng cổ 5 vị Ngũ Hiền, chùa Giác Lâm còn có bộ tượng Thập Bát La Hán, Thập Điện Diêm Vương, Tổ Sư Đạt Ma và tượng Long Vương đặt theo hai bên vách của tòa chính điện. Tuy nhiên, điểm đặc sắc nhất của chùa là hệ thống cột gỗ được chạm khắc 143 cặp câu đối thếp vàng từ cột trong ra đến cột ngoài hiên, như vậy toàn bộ hệ cột của ngôi chùa lên đến 286 cột, trải rộng trên diện tích 1000 mét vuông. Vách tường đã được xây lại bằng xi măng, phía trên đầu tường toàn bộ ngôi chùa bên trong lẫn bên ngoài cẩn trang trí mảnh sành tròn, được đặt làm riêng thuộc dòng gốm Lái Thiêu có hoa văn men xanh khá đẹp.
NL

Câu đối sơn son thếp vàng được khắc thẳng vào các hệ cột từ trong ra ngoài

Bộ tượng Thập Điện Diêm Vương sắp đặt bên vách chính điện

Gian giữa thờ 5 vị Ngũ Hiền: Phật Thích Ca ngồi giữa trên tòa sen và 4 vị Bồ Tát

Tòa Bảo Tháp Xá Lợi xây sau này

Bàn thờ các vị sư tổ dòng Lâm Tế