Nghề lất mật ong ruồi

Có một điều lạ đối với người dân ở vùng biển Cam Ranh, đó là trong khoảng vài năm lại đây, ong ruồi tìm về làm tổ hàng loạt trong những khu vườn của họ. Tổ ong xuất hiện trên những tán lá cây dừa cao chót vót, trên những nhánh cây xoài hay trên bất cứ thân cây nào mà chúng có thể làm tổ được. Trước đây, ong vẫn làm tổ nhưng không phải số lượng nhiều như hiện nay.

Cô Xuân nhà có khu vườn chỉ rộng 1000m² với khoảng 40 cây dừa dùng để lấy trái làm dầu nhưng có thời điểm những thợ lấy mật ong lấy được 10 tổ ong. Người dân bán tính bán nghi kháo với nhau rằng do rừng ở trên núi bị khai thác, làm động đến việc làm tổ nên ong đã tìm về dưới xuôi. Chính từ điều này đã xuất hiện một toán chuyên đi lấy mật ong ở ngay tại dưới miền biển mà không phải ở trên núi rừng như lâu nay.

Ong không chỉ xuất hiện ở những vườn cây ăn trái, mà nó còn làm tổ ở ngay cả trên sân thượng của những ngôi nhà trong khu vực Cư Xá của thành phố Cam Ranh. Ông Anh, một cư dân ở Cư xá Cam Ranh hí hửng cho chúng tôi xem tổ ong ngay trên sân thượng của nhà mình. Ong ruồi là một loại ong lành tính, nọc nó không độc như những loài ong khác thành ra những người như ông Anh không nghĩ đến việc phải xua đuổi chúng đi mà để chúng thoải mái làm tổ và xem đó như vật trang trí.

Bận rộn nhất của đợt tìm mật ong của những ngày lấy mật này là vào khoảng Tháng Bảy Dương lịch. Vào khoảng thời điểm này, ong đang ra sức tìm hoa hút mật để nuôi sống những ấu trùng trước mùa mưa khi chúng trưởng thành và bay đi nơi khác. Những thợ tìm mật ong biết được điều này nên đã ra sức tìm mật ong trong những khu vườn trước khi mùa mưa đến.

Không nhất thiết phải là những người thợ lấy mật ong chuyên nghiệp, lấy mật dường như chỉ là phần thưởng cho những người chuyên làm công việc thời vụ. Họ có thể là những người hái xoài hái dừa thuê. Trong quá trình leo trèo, họ thường xuyên gặp những tổ ong treo lủng lẳng trên cây. Lúc đó việc lấy mật để bán chỉ giúp kiếm thêm ít tiền.

Anh Dũng một người chuyên leo dừa hái thuê, trái bán cho các vựa, nhưng việc lấy mật đối với anh không có gì là xa lạ, nếu không muốn nói là anh làm rất thành thục. Anh cho biết, mật ong có vào khoảng từ tháng 2 đến tháng 8, tức là vào mùa khô. Đến khi mùa mưa bắt đầu, đàn ong di chuyển sang nơi khác. “Có lần cả ngày tui kiếm được cả lít mật chứ chẳng chơi, nhưng đó là may mắn chứ đâu phải ngày nào cũng được từng đó. Việc bắt gặp tổ ong rồi lấy mật coi vậy chứ vô chừng lắm”. Mỗi tổ ong như vậy chỉ cho khoảng một xị mật, đấy là chưa nói nếu gặp tổ ong đã già, khi con ong đã trưởng thành và bay đi khắp nơi thì tổ đó chỉ còn lượng mật rất ít.

Khác với anh Dũng chỉ lấy mật khi trèo cây vô tình tìm thấy tổ ong, nhóm anh Khoa tương đối chuyên nghiệp hơn. Nhóm anh có 3 người phân chia công việc với nhau. Kẻ thì đi khắp những khu vườn xoài, vườn dừa, vườn mít để quan sát, tìm kiếm tổ ong, còn những kẻ khác thì làm nhiệm vụ leo trèo để lấy mật. Đối với những nhóm này, trung bình một ngày họ có thể kiếm được cả lít mật và chia cho nhau số tiền bán mật mang lại. Dẫu vậy, lấy mật cũng không phải là nghề thu nhập chính của họ, nghề chính trước đây của những người này vẫn là nuôi tôm, nhưng từ khi nguồn nước ở trong vịnh Cam Ranh bị nhiễm bẩn, họ bỏ nghề và trong thời điểm đang xoay xở để tìm công việc khác thích hợp thì đi lấy mật đã giúp họ kiếm tiền để nuôi sống gia đình.

Gặp chúng tôi, anh Khoa nói: “Thiệt ra mình cũng đâu có rành gì về việc lấy mật. Đầu tiên vô tình đi theo thằng bạn, nhìn nó lấy mật mà trong khi mật ong ở đây lại nhiều quá, mình thì lại đang thất nghiệp nên mới chuyển sang nghề này luôn đó chớ”. Anh Khoa trước đây nuôi tôm cho một ông chủ có bè gồm hơn 20 lồng tôm ở phường Cam Phúc Bắc, từ khi chủ bè liên tục thua lỗ do tôm bị dịch bệnh, 20 lồng tôm cũng bỏ không ở ngoài vịnh mà chẳng chịu kéo lên bờ. Chủ bè cũng chuyển sang kinh doanh thứ khác, từ đó anh phải vất vả tìm đường mưu sinh.

“Nghề lấy mật này cũng không có gì là khó, tuy là nó hơi cực vì leo trèo một chút thôi” anh Khoa nói về nghề của mình. Quả thực với nghề này không có gì là quá cực và theo như anh nói cho đến tận bây giờ vẫn chưa có người nào lấy mật ong mà gặp phải tai nạn nào. “Nếu mà ngày nào cũng kiếm được chừng khoảng một lít thì nghề này quá sướng” anh cười ha hả cho biết thêm.

Mật ong ruồi nguyên chất có giá khoảng trên dưới 1 triệu/lít, nó còn tùy thuộc vào thời điểm. Nếu vào mùa mưa giá mật còn cao hơn.

Để lấy được mật, người thợ phải trèo lên những thân cây dừa cao khoảng trên dưới 20m. Với đôi chân thoăn thoắt, anh Dũng đã biểu diễn kỹ thuật lấy mật của mình. Tổ ong thường được làm dưới bẹ của tàu dừa, chỉ với cái rựa bén và đôi tay rắn khỏe, người thợ đã phứt gọn phần của tàu dính với thân cây mà không làm cho tổ ong phải nháo nhào tủa bay đi khắp nơi. Bập một điếu thuốc và phà khói vào đàn ong, anh nhẹ nhàng mang tổ xuống đất.

Hiện nay, do ong tìm về xuôi làm tổ nên lượng mật ong được bán ra thị trường khá nhiều. Biết được nhu cầu sử dụng mật của người dân nên một số người đã sản xuất mật ong giả để bán trên thị trường với giá thành thấp. Anh Khoa chia sẻ kinh nghiệm để phân biệt mật thật và mật giả: “Để phân biệt mật thật với mật giả rất đơn giản, chỉ việc nhỏ một giọt mật vào ly nước, nếu mật hòa tan ngay thì đó là mật giả. Còn nếu mật từ từ mới hòa tan thì đó là mật ong thật”.

Người dân ở đây không có thói quen mang cả tổ ong ra đường bán cho khách bộ hành, mà họ thường bán cho người dân trong vùng hoặc đem ra bán cho những tiệm thuốc Bắc. Trong dân gian, người dân truyền cho nhau những kinh nghiệm chữa bệnh với mật ong. Với hàm lượng chất dinh dưỡng rất cao, nên mật ong được sử dụng như là thực phẩm đầy bổ dưỡng. Mỗi khi người nhà có ai đau bệnh, họ lại lấy mật ong ra pha với nước nóng hoặc nước chanh để cho người bệnh nhanh phục hồi sức khỏe. Bên cạnh đó, mật ong còn giúp ích rất nhiều cho chị em phụ nữ làm đẹp, còn sáp mật ong thì dùng để ngâm rượu cho mấy ông.