Khi gặp phải tình trạng kẹt xe trên xa lộ, dù bạn là người điềm tĩnh nhất, hiền hòa nhất thì cũng sẽ bực mình. Kẹt xe chắc chắn không phải là tình trạng mà bạn muốn gặp trên đường. Bạn sẽ bị căng thẳng, mất kiên nhẫn và trở nên nóng giận khi bạn bị mắc kẹt trong mớ xe cộ kéo dài nhiều dặm. Những yếu tố thời tiết, tai nạn giao thông hay tu sửa xa lộ, tất cả đều có thể dẫn đến kẹt xe.
Do công việc, tôi thường xuyên di chuyển trên xa lộ đi đi về về giữa Dallas và Houston. Nhiều người nghĩ hẳn là một công việc lý thú được thong dong trên đường thiên lý, miên man thả lòng suy tư, nhìn ngắm những cánh đồng, những cánh rừng thay đổi qua từng mùa trong năm. Nhất là mùa Xuân đang đến, hoa đồng cỏ nội hai bên xa lộ nở rộ dễ làm người ta bỗng nhiên trở thành “thi sĩ”. Đúng là vậy, nhưng chỉ khi bạn đang bay trên xe thôi, chứ khi xe vào đến thành phố nào đó trong giờ cao điểm thì nỗi ám ảnh kẹt xe lại là chuyện lớn với những người lái xe. Chắc hẳn bạn cũng như tôi không khỏi bực mình.
Nghe nhạc là một biện pháp làm giảm căng thẳng khi kẹt xe
Kẹt xe làm mất thời gian di chuyển trong giờ làm, giảm hiệu quả công việc; nếu mất thời gian di chuyển trong giờ nghỉ, chúng ta không thể thực hiện những điều mình yêu thích. Và để không lãng phí một số lượng tiền lớn cho nhiên liệu của hàng vạn chiếc xe bỏ ra cho mỗi ngày lăn bánh trên đường, phàn nàn, càu nhàu về chuyện kẹt xe không phải là cách giải quyết. Nếu phàn nàn không làm bạn thoát khỏi tình trạng kẹt xe, sao không vui vì mình đang sử dụng một phương tiện hiện đại, ở trong một thành phố hiện đại với vô số những chọn lựa về điểm đến mà mình đang được tận hưởng?
Kết luận trên được đưa ra sau khi các nhà khoa học xã hội tại Đại học California, Irvine (California) phân tích hai dữ liệu nghiên cứu về sự phát triển ở tuổi trung niên và trải nghiệm hằng ngày của những người từ 25 đến 74 tuổi thường gặp kẹt xe. Giới nghiên cứu phát hiện những phản ứng tiêu cực đối với các tình trạng đối mặt hằng ngày như tranh cãi với người nào đó, đứng chờ xếp hàng và phải ngồi lâu do bị kẹt xe có thể dẫn đến lo lắng, tâm trạng rối loạn 10 năm sau đó.
Đóng đường được báo từ xa nhưng các bác tài vẫn đi vào đường đóng cho đến khi gây kẹt xe
Giáo sư tâm lý học Susan Charles – người dẫn đầu nghiên cứu mới – nhấn mạnh: “Cách chúng ta kiểm soát cảm xúc mỗi ngày có ảnh hưởng tới sức khỏe tâm thần. Chúng ta quá chú trọng mục tiêu lâu dài nên không thấy tầm quan trọng của việc điều chỉnh cảm xúc của chúng ta. Việc thay đổi cách bạn đối mặt căng thẳng và suy nghĩ về tình trạng gây bực bội quan trọng không kém so với việc duy trì chế độ ăn có lợi cho sức khỏe và tập thể dục đều đặn”. Bà Charles khuyên: “Điều quan trọng là đừng để những vấn đề hằng ngày phá hủy những giây phút ngắn ngủi của mình. Xét cho cùng, nhiều giây phút ngắn ngủi tạo thành một ngày và nhiều ngày tạo thành năm”.
Nghe có vẻ nghiêm trọng đây. Nhưng rõ ràng nếu bạn đang vội đi đâu đó và bị kẹt vào dòng xe cộ từ xa lộ này nối sang xa lộ khác như ở Houston chẳng hạn, chắc chắn dù cho người cố học cách bình tĩnh, kiểm soát cảm xúc vẫn không làm giảm căng thẳng trong đầu. Căng mắt nhìn những chiếc xe nhập làn đường một cách thô bạo, vượt chen lên dù khoảng cách phía trước chỉ vài ba mét. Và chỉ một giây lơ đễnh thôi dễ nhấn ga húc đít chiếc xe phía trước. Thế là dòng xe phía sau đang bò như rùa trở nên bất động.
Dường như kẹt xe trở thành một trong những “tính cách” của các thành phố hiện đại, nó thể hiện sự đông đúc dân cư tập trung với lý do đây là nơi đất lành chim đậu, có đầy đủ những tiện nghi văn hóa hấp dẫn cư dân từ các nơi khác kéo về sinh sống. Người Houston giờ đây có thể tự hào mình được sống trong một thành phố lớn hạng ba hạng tư trên nước Mỹ. Người Việt nơi đây cũng vui lây, giờ thì đâu thua gì Bolsa và thậm chí còn bảo rằng đông vui, sầm uất hơn nhiều.
Đường sá xa lộ mở rộng tối đa, tất cả hệ thống xa lộ liên kết đồng loạt tăng thêm vài làn xe. Điều đó không chỉ người Houston trông chờ mà cả chính quyền thành phố, liên bang cố gắng làm điều gì đó để hạn chế tình trạng kẹt xe. Nhưng những giải pháp có thể làm bạn hài lòng chắc chắn không dễ. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc chính phủ có mở rộng đường sá, tăng thêm các phương tiện công cộng chỉ có nghĩa là tăng thêm khả năng tiếp cận dễ dàng các nơi bạn muốn đến, và cho bạn thêm nhiều lựa chọn điểm đến khác nhau; chứ không có nghĩa là giảm nhu cầu đi lại của chúng ta và giảm tình trạng kẹt xe. Và chúng ta vẫn càu nhàu về chuyện kẹt xe dài dài.
Dòng kẹt xe dài nhiều tiếng do người dân di tản trong cơn bão Rita trên xa lộ 45
Vậy giá trị thực sự của việc bạn di chuyển là gì? Quan niệm truyền thống cho rằng mục đích đầu tiên và quan trọng nhất cho việc đi lại của chúng ta là đến được nơi mà cá nhân cho là sẽ đem lại lợi ích kinh tế và tinh thần, bao gồm nơi làm việc, vui chơi, học hành, mua sắm, gặp gỡ bạn bè,… những điều mà chúng ta không thể làm được nếu ngồi yên ở nhà. Nhưng “đi” còn gắn với những giá trị khác như đi để rèn luyện sức khoẻ, đi để thư giãn tinh thần, đi để khỏi buồn chán và căng thẳng, đi để nhìn thấy những điều mới lạ, đi để giải quyết những công việc làm ăn, đi để có chuyện khoe với người khác rằng bạn đã gặp nhiều thành phố mà nạn kẹt xe là chuyện muôn thuở.
Do đó, kẹt xe không còn là điều gì quá xa lạ với mọi người. Vào giờ cao điểm, nhiều tuyến phố, xa lộ tắc đường kéo dài hàng tiếng đồng hồ và việc này luôn gây tốn kém thời gian và tiền bạc của xã hội. Người ta ước tính một năm nước Mỹ bị thiệt hại 6.2 tỉ đô do tình trạng kẹt xe. Khi kẹt xe, ai cũng có cảm giác khó chịu và bực bội. Theo điều tra của các tổ chức an toàn giao thông trên thế giới thì số lượng tài xế bị stress khi lái xe trong điều kiện tắc đường khá cao. Để giải quyết vấn đề này đã có nhiều biện pháp được đưa ra. Một trong số những giải pháp được nhắc tới như nghe nhạc.
Đúng là nghe nhạc khiến người ta tạm quên đi chuyện kẹt xe. Nhưng nhạc gì thì cần phải xem lại. Nhạc cũng có thể làm người ta phấn khích, có thể kiểm soát cảm xúc hay chìm đắm trong cảm xúc. Những lúc kẹt xe, tôi vẫn thấy vài chiếc xe phát nhạc giật gân, mấy tay da đen ngồi trong xe lắc mình và cả chiếc xe cũng chồm lên nhảy “lambada” như diễn xiếc. Thậm chí việc dò tìm loại nhạc mình yêu thích trên radio cũng có thể phản tác dụng khi đưa tay vặn núm điều chỉnh và chân ga lại không kiểm soát một cách hoàn toàn vì mắt tìm đài thế nhưng trong đầu đang tìm kiếm ngõ thoát nào phía trước có thể được.
Tôi rơi vào trường hợp như thế. Kẹt xe kéo dài không biết nút thoát ở đâu, sự căng thẳng trỗi dậy một cách tự nhiên, nhấp ga hơi mạnh, chiếc xe 8 máy ào tới “hun” cái chóc đít em “Camry” yêu kiều phía trước. Mặc cho những cảm xúc của những người lái xe phía sau (chắc là bực mình hết cỡ), tôi bước ra xe với khuôn mặt chảy xệ một cách đáng thương của người gây lỗi. Nàng người gốc Mexico cũng ra xem cái đít xe mình. Ồ không có gì “hôn” nhẹ thôi mà đâu phải người ta thiếu ý thức. Tôi thật sự cảm ơn sự rộng lượng của người chủ xe bỏ qua chuyện nhỏ mà quan tâm đến chuyện lớn cho những chiếc xe nối đuôi phía sau cần phải chuyển động. Có thể đây là bài học kiểm soát cảm xúc dành cho nhiều người. Và tôi cũng áp dụng cho trường hợp khác khi nhìn kính chiếu hậu thấy một chiếc xe lấn đường chen vào khoảng trống phía sau. Một cái “hit” nghe rõ nhưng cảm giác cho biết “chuyện nhỏ” thôi cho dù người gây lỗi không có ý thức bước ra khỏi xe xem tình trạng thế nào.
Nhiều người bảo do có ý thức nên kẹt xe trên xa lộ cứ nối đuôi nhau mà bò, không có cảnh chen lấn, cắt đường gây cảnh hỗn loạn. Tôi đồng ý chuyện này nhưng cũng không hoàn toàn cho là như vậy. Đôi lúc một số người có ý thức vẫn có thể bị phá hủy vì một lý do nào đó. Mà thôi nói về chuyện này lại càng xa càng dài đề tài cái chuyện kẹt xe.
Và tôi đồng ý với ý kiến của nhà kinh tế học Hamish McCare nói như thế này. Chúng ta hãy vui vẻ chào mừng sự kẹt xe như là một phần không thể tránh khỏi của xã hội thịnh vượng. Khi nền kinh tế phát triển, con người trở nên giàu có hơn, nhu cầu đi lại cũng nhiều hơn. Không có một ít tiền trong túi bạn có muốn ra khỏi nhà? Khi bạn làm việc và sinh sống trong một thành phố lớn, đi đến các địa điểm nổi tiếng, theo một mức độ nào đó, chuyện kẹt xe cũng như một loại thuế vô hình mà bạn phải trả đánh trên sự giàu có đó.
Cảnh kẹt xe ở thành phố Houston
TN