“Khi quặng vàng đầu tiên tìm thấy dưới chân những ngọn đồi ở phía Bắc San Francisco năm 1848, hàng trăm ngàn người từ khắp nơi trong nước, từ châu Âu, châu Á lục tục kéo nhau về đây tìm vàng. Ngày nay, các mỏ vàng đã đóng cửa,
nhưng làn sóng đi tìm vàng bắt đầu nhá nhem trở lại. Cuộc khủng hoảng kinh tế kéo dài làm con số thất nghiệp ở California vẫn không giảm. Nhiều người đơn độc, có người mang theo cả gia đình hướng về các vùng mỏ xưa hoặc ra sông suối đãi vàng”.
Trẻ em, người lớn đãi vàng giải trí
Ngọc Linh
Đoạn đầu bài viết của một báo trên mạng khơi gợi máu phiêu lưu của chúng tôi. Biết đâu đi đến đó lượm được cục vàng vài chục ký thì đổi đời là cái chắc. Mà đây đâu là mơ ước riêng của chúng tôi. Gần hai mươi bốn ngàn người Cali cũng đang hăm hở với giấy phép khai thác đãi vàng do Cục quản lý đất đai tiểu bang cấp. Vàng lên giá ào ào. Nó trở thành thứ hấp dẫn người ta, càng làm cho người ta tin trữ lượng vàng trên nước Mỹ này còn nhiều lắm. Và đoan chắc rằng chỉ mới hơn hai chục phần trăm vàng sa khoáng được khai thác trong thời kỳ 1848 – 1855. Vàng còn nhiều lẫn trong đất đá. Giá trị vàng tăng lên hằng ngày. Chính niềm hy vọng đó thúc đẩy họ vui vẻ lên đường, mua sắm máy móc, lều trại, sống lại thời lang bạt của những người bốn mươi chín “forty niner” (cơn sốt tìm vàng năm 1849 ở California).
“Nói chơi mà làm thiệt hả?”, người bạn hỏi, rồi tự trả lời: “Thích thì chiều!”. Thế là chúng tôi lên đường đi Jamestown… nhưng chỉ để coi người ta đãi vàng.
Jamestown – một thị trấn nhỏ, lèo tèo vài ngàn dân, nằm ở phía tây bắc Sacramento, cách San Jose hơn ba tiếng lái xe. Thị trấn này có một lịch sử lâu đời khi người da trắng đầu tiên tìm thấy vàng trong vùng Wood Creek. Thực tế thì người da đỏ đã biết vàng từ lâu nhưng không rõ nó có giá trị trong việc trao đổi hàng hóa, nên bỏ đi nơi khác để người da trắng khai thác mà không phải đổ một giọt máu tranh giành. Sau này vào năm 1898 khi ngành hỏa xa khai thác tuyến vận chuyển gỗ thông ở Jamestown bằng đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước, khiến khu vực này thêm trù phú. Mãi cho đến thập niên 50 sau thế chiến Thứ hai, Jamestown mới lụi tàn khi các mỏ vàng đóng cửa và chính quyền dẹp khu “đèn đỏ” để trả lại sự yên tĩnh của một thị trấn vốn dĩ trước đây đã là thế.
Phố chính thị trấn Jamestown hình thành từ thời cơn sốt vàng 1848
Bây giờ, Jamestown trở thành thị trấn du lịch với những ngôi nhà cổ xưa trên phố Main và những khu mỏ mở cửa cho du khách vào đãi vàng giải trí. Có điều giá vé tính theo giờ quá đắt (120 đô hai tiếng cho một người, bao gồm cho mượn dụng cụ). Thử hỏi bỏ ra một số tiền ấy, cong lưng xúc đất, sàng gạn cả trăm lần, may ra mới kiếm được vài cục vàng to bằng hạt cát, thật là phí của. Ấy thế mà nhiều người Mỹ dẫn theo cả gia đình, bạn bè, í ới, vui mừng khi bắt được vài hạt vàng cám, cẩn thận bỏ vào lọ thủy tinh giống lọ peniciline nho nhỏ rồi đưa lên cho nắng soi rọi ánh vàng kim lấp lánh như thể nó sẽ tích tụ lại thành thỏi vàng khối trong tay.
Thực ra không biết chủ mỏ có bỏ vàng cám vào suối để câu khách hay không nhưng cứ vài lần sàng lọc, những hạt vàng lộ ra trong sàng cát đen khiến lòng người đãi vàng phấn khích. Chả thế mà người ta kéo đến đây bỏ tiền vừa vui chơi vừa chờ đón sự may mắn trời cho như thi thoảng có người lơ ngơ lượm được cục vàng bằng ngón tay cái, có cục to bằng nắm tay càng củng cố thêm niềm tin của những người đi đào đãi vàng kiếm sống.
Học sinh học đãi vàng trong những chuyến dã ngoại
Thử hỏi người ta đã đào xới, sàng lọc các con sông con suối cả trăm năm qua tìm kiếm vàng trên mặt đất thì chắc hẳn vàng khoáng sản chẳng còn một hột. Mà có còn đi chăng nữa thì số lượng thật ít ỏi biết bao do dòng nước cuốn trôi mang từ nơi này đến nơi khác. Trước đây, để có được 2.59 gram vàng, người ta phải gạn lọc một tấn đất quặng ở độ sâu 39 mét. Ngày nay muốn tìm vàng người ta phải đào sâu 70 mét để kiếm 1.1 gram vàng trong một tấn quặng. Có vùng độ sâu trên 100 mét mới xuất hiện vàng khoáng sản nhưng tạp chất khá nhiều, chi phí sản xuất ra một ounce vàng tốn cả ngàn đô la. Giá vàng lên vùn vụt do nhu cầu tăng mà sản xuất giảm.
Cái thời các quốc gia dùng vàng làm bản vị định giá trị nền kinh tế không còn thích hợp cho sự phát triển sản xuất hàng hóa ở qui mô lớn nữa, nên giá trị của nó lui về đúng bản chất của một trong số kim loại quí có giá trị trong việc làm đồ trang sức hoặc sử dụng trong các ngành công nghiệp. Tiền tệ vẫn là hình thức thanh toán hợp thời theo tỷ giá, cho nên không ít người vẫn còn lầm tưởng vàng dự trữ của một đất nước nào đó chính là giá trị bảo đảm hàng hóa sản xuất trong nước. Vàng dự trữ thì cũng giống như nhiều nước dự trữ ngoại tệ, dự trữ xăng dầu. Chẳng hạn nước Mỹ hiện dự trữ 8,965 tấn vàng (nhiều nhất thế giới) tương đương giá trị khoảng 500 tỉ đô. Một con số nhỏ so với GDP thu nhập cả nước dự đoán trong năm nay là 15,012 tỉ. Dẫn ra những con số để thấy vàng có thể có giá trị ở quốc gia này nhưng không có nghĩa dùng nó để thanh toán quy ra thành tiền như ở một vài đất nước khác áp dụng trong việc mua bán do nền kinh tế bất ổn. Tuy nhiên, vàng vẫn luôn là thứ hàng hóa như các loại hàng hóa quý hiếm khác có giá trị cao dễ khiến người ta mê muội, trở mặt nhau, giết nhau vì vàng.
Tìm đâu ra những hạt vàng đổi đời
Đãi vàng bằng dĩa trên các con sông suối cạn ở California không cần phải xin giấy phép (ở tiểu bang khác có khi phải mua giấy phép giống như đi câu). Chỉ khi nào đi đào đãi vàng có trang bị máy hút bùn, máy bơm nước thì buộc phải xin phép và tuân thủ những quy định bảo vệ môi trường. Có người trang bị đơn giản bằng chiếc máy rà kim loại, đi tìm vàng trong các khu vực hầm mỏ bỏ hoang. Nói chung đầu tư phương tiện càng cao thì khả năng tìm được vàng càng nhiều. Tuy nhiên, hiện nay những người đãi vàng bằng máy móc đang gặp khó khăn vì chính phủ đã thông qua một đạo luật cấm sử dụng máy nạo vét vì như thế sẽ tạo ra những cái hố dưới lòng sông và phá hủy môi trường sống của loài cá hồi di chuyển về từ phương Bắc.
Những người đào đãi vàng kiếm sống
Có dịp mục kích những người đào đãi vàng kiếm sống ở thế kỷ 21 mới thấy quang cảnh tìm vàng chẳng khác xưa là mấy qua những hình ảnh tài liệu thấy trong bảo tàng lịch sử thời đại cơn sốt vàng cách nay hơn 150 năm. Họ cũng lam lũ nạo vét bằng sức tay chân, cũng sống trong những lều bạt mốc thếch ngoài nắng gió, cũng những khuôn mặt khắc khổ đen sạm bên bờ sông hoang vắng hằng ngày tìm kiếm một ít vàng vụn mong muốn thay đổi cuộc đời
NL